Miejsce: Wystawa w Muzeum Historii Fotografii im. Walerego Rzewuskiego Kraków, ul. Józefitów 16
Wystawa: 20 listopada 2008 - 1 marca 2009
kurator wystawy: Marta Miskowiec
projekt plastyczny wystawy: Anna Maria Bojarowicz i Marcin Przybyłko
realizacja przedmiotów na wystawę: Atelier Design
Wystawa
W tym roku minęło 101 lat od momentu, kiedy bracia Lumiere wypuścili na rynek pierwsze płyty autochromowe, na których można było wreszcie uwieczniać świat w kolorach. Mimo wynalezienia blisko siedemdziesiąt lat wcześniej czarno-białej fotografii i ciągłych prób opracowania barwnej techniki fotograficznej dopiero w 1907 zaistniała możliwość zapisu rzeczywistości w kolorach.
W listopadzie w Muzeum Historii Fotografii została otwarta wystawa tych niezwykle rzadkich i mało znanych fotografii. Są to autochromy krakowskiego fotografa Tadeusza Rzący, w większości powstałe w latach 1910-1920. Przedstawiają widoki Krakowa, Kalwarii Zebrzydowskiej, Tatr i wielu innych miejsc w Małopolsce. Duża wrażliwość plastyczna Tadeusza Rzący i wspaniałe kolory autochromów z pozwolą Państwu odkryć nie tylko niesłusznie zapomnianego fotografa, ale i zetknąć się z pierwszą barwną techniką fotograficzną.
Wystawa prezentuje 40 kopii ze 193 autochromów wykonanych przez Tadeusza Rzącę na płytach firmy braci Lumiére, znajdujących się w zbiorach Muzeum. Ekspozycji towarzyszy album Autochromy. Małopolska wydany nakładem wydawnictwa BOSZ.
autochromy
W 1907 roku w zakładach braci Lumiére rozpoczęto produkcję barwnych przezroczy nazwanych autochromami (automatyczny kolor). Był to początek kolorowej fotografii i do 1935 roku, kiedy to na rynku pojawił się pierwszy film barwny Kodachrom, technika autochromowa była jedynym sposobem uzyskiwania kolorowych zdjęć. Zdjęcia robiono na szklanych płytach i można było je oglądać w formie przezroczy. Tak więc mimo wynalezienia blisko siedemdziesiąt lat wcześniej czarno-białej fotografii i ciągłych prób stworzenia kolorowej emulsji fotograficznej, dopiero na początku dwudziestego wieku zaistniała możliwość zapisu rzeczywistości w kolorach. Kolorowy obraz autochromów powstaje dzięki nałożeniu na siebie dwóch warstw emulsji - czarno-białej emulsji bromowo-srebrowej i warstwy rastra, przepuszczającego i filtrującego światło, zbudowanego z mikroskopijnych ziaren skrobi ziemniaczanej zabarwionych na trzy kolory: czerwony, zielony i niebieski. Zdjęcie uzyskuje się w ten sposób, że światło przenika przez kolorowy raster, a obraz tworzy się na czarno-białej emulsji fotograficznej. Wrażenie koloru uzyskiwane jest dzięki syntezie kolorowego filtra z fotografią, która jest monochromatyczna.
Tadusz Rząca urodził się w 1868 roku. Był synem krakowskiego przedsiębiorcy i fotografa amatora Karola Rzący i Klementyny z Borschildów Rzącowej. Ożenił się z Francuzką Marią Horteaux, z którą miał dwoje dzieci, Zofię i Tadeusza. Początkowo prowadził firmę ojca, równocześnie poświęcając się swojej pasji, jaką była fotografia. Zawodowo zajął się nią, przystępując do spółki z krakowskim fotografem i poligrafem Tadeuszem Jabłońskim. Często jeździł do Francji, stamtąd przywoził nowinki fotograficzne, tam też nauczył się fotografii autochromowej na warsztatach organizowanych przez braci Lumiére. Właściwie od samego początku pojawienia się autochromów robił na nich zdjęcia. Już w latach 1908-1910, posługując się nimi, wygłaszał odczyty i urządzał pokazy slajdów w Krakowskim Towarzystwie Fotografów Amatorów. Około roku 1910 wydał album Malownicza Polska. Jest to prawdopodobnie pierwsza polska książka z ilustracjami zrobionymi na podstawie kolorowych fotografii. Tadeusz Rząca zmarł w 1928 roku.
W Muzeum Historii Fotografii w Krakowie znajduje się około dwustu autochromów autorstwa Tadeusza Rzący. Podobnie jak w innych znanych zdjęciach wykonywanych tą techniką, widoczne jest u niego malarskie traktowanie fotografii. Wybrana tematyka - wiejskie plenery, widoki górskie, kobiety na targu, wzruszające zdjęcia dzieci, uśpiona czymś architektura - jest fotograficzną wersją popularnych wątków we współczesnej im młodopolskiej sztuce. Wrażenie pogłębia budowa obrazu, w której widoczne są skupiska kolorowych ziaren kojarzące się z piktorializmem.
Autochromy Tadeusza Rzący to unikatowa okazja zobaczenia świata sprzed I wojny w naturalnych kolorach, dające się odczuć przemijanie czasu, początek końca Galicji.
kalendarium
1855
Szkocki fizyk i matematyk James Clerk Maxwell opracował podstawy teoretyczne fotografii i barwnej, a w roku 1861 wykonał pierwszy barwny obraz - wstążkę z tartanu (szkocka tkanina w kratę).
1896
Francuski wynalazca Louis Ducos du Hauron opatentował system kolorowej fotografi i pozytywowej. Kolor miał być uzyskiwany dzięki warstwie emulsji zbudowanej z zabarwionych na trzy podstawowe kolory niewidocznych dla oka linii.
1892-1904
Poszukiwania materiału na emulsję w, której mógłby być osadzony kolor, oraz opracowanie odpowiedniej technologii układania na płycie szklanej jak najcienszej warstwy barwnej.
1904
Louis Lumiére opublikował w prestiżowym magazynie "La Nature" raport o autochromach. W ten sposób została po raz pierwszy przedstawiona technologia produkcji płyt szklanych do fotografii barwnej. Pokonane zostały podstawowe trudności: opracowano metodę przesiewania ziaren mączki skrobi ziemniaczanej o średnicy poniżej 0,008 mm, które stanowią około 3% ogólnej zawartości mączki, oraz sposób jednowarstwowego rozmieszczania tych ziaren na szklanej płycie. Na jednym milimetrze kwadratowym mieści się kilka tysięcy ziaren.
1907
Uruchomienie produkcji autochromów w zakładach braci Lumiére w Lyonie.
1908 -1909
Pojawiają się konkurencyjne wytwórnie kolorowych diapozytywów: Dipticolor, Omnicolore, Veracolor.
1909
Pierwsza wystawa autochromów zostaje zorganizowana w Nowym Jorku. Znalazło się na niej 40 prac takich fotograficznych sław jak Heinrich Kühn, Edward Steichen, Alfred Stieglitz
1909
Na zamówienie fi nansisty Alberta Kahna, w ramach dokumentalnego projektu pod tytułem "Archiwum Planety", grupa fotografów wykonuje 72 tysiące autochromów przedstawiających różne zakątki świata.
1913
W zakładach braci Lumiére powstaje 6 tysięcy płyt autochromowych dziennie. Naświetlenie zdjęcia na takich płytach trwa od 2 do 3 sekund. Model musi być cierpliwy, inaczej uzyskany obraz będzie poruszony.
1915 - 1916
Kodak i Agfa dołączają do wytwórców autochromów ze swoimi produktami pod nazwami Kodachrome i Agfa-Farbenplatten.
1927
W magazynie "National Geographic" opublikowano pierwszy podwodny autochrom.
1912 - 1927
Jacques Henri Lartigue - jeden z najbardziej utalentowanych i niezwykłych fotografów w historii fotografii wykonuje swoje zdjęcia na autochromach.
1926
Fima Lignosefilm wypuszcza na rynek pierwszy materiał barwny w formie filmu.
1935
Wprowadzenie do sprzedaży wykorzystywanych do dzisiaj technologii barwnych przez Kodachrome, a w 1936 przez Agfacolor.
1956
Zaprzestanie produkcji płyt typu autochrom.
Muzeum Historii Fotografii im. Walerego Rzewuskiego w Krakowie
ul. Józefitów 16, 30-045 Kraków tel.: 634-59-32, fax: 633-06-37
foto@mhf.krakow.pl www.mhf.krakow.pl
Galeria czynna: środa - piątek: 11.00 - 18.00 sobota - niedziela: 10.00 - 15.30
Dla grup zorganizowanych udostępniamy wystawy w poniedziałki
i wtorki po uprzedniej rezerwacji terminu.
Wstęp na Galerię: Bilet normalny: 5.00 zł., ulgowy: 3.00 zł., grupowy: 2.00 zł.
(w cenę biletu wliczono 7% VAT)
W każdą niedzielę wstęp wolny.
